ⓘ Astronomiya ..

274301 Vikipediya

2008-yilning 25 avgust kuni ukrainalik astronomlar tomonidan kashf etilgan 274301 sonli asteroid "Vikipediya" sharafiga nomlandi. Bu haqdagi qayd "Kichik sayyoralar sirkulyari" ga 27 yanvar kuni kiritilgan. 274301 sonli asteroid Ukrainaning Jitomir viloyatida joylashgan Andrushev astronomik observatoriyasida kashf etilgan edi. Fazoviy jism Quyosh atrofida taxminan 2.3 astronomik birlik masofada taxminan 344 million kilometr aylanadi, bitta toliq aylanib chiqishi uchun esa 3.68 yil kerak boladi. Asteroidga nom berilgani togrisidagi qaydnomada "Vikipediya" ochiq onlayn-ensiklopediya ekanligi ...

Aerofotorazvedka

Aerofotorazvedka – samolyot yoki boshqa uchish apparatlariga ornatilgan aerofotoapparatlar yordamida erdagi ob`ektlarni suratga olish. Aerofotorazvedkani uchuvchisiz yoki maxsus razvedkachi samolyotlar bajaradi. Razvedkachi samolyotda bir necha fotoapparat bolib, ular erdan berilgan dastur-topshiriqqa binoan avtomatik ravishda suratga oladi yoki uchuvchi tegishli ob`ektlarni tanlab suratga oladi. Harbiy ishda dushman qarorgoxlari va ob`ektlarini, strategik inshootlarini suratga olishda Aerofotorazvedkadan foydalaniladi.

Aerofotosuratga olish

Aerofotosuratga olish – samolyot, vertolyot, Yer suniy yoldoshi yoki raketalarga joylashtirilgan maxsus aerofotoapparat yordamida joyning fotosuratini yuqoridan olish va shu fotosuratlar yordamida joyning plani va geografik xaritani tuzish. Aerofotosuratga olish joyning bazi tafsilotlarini yoki inshootlarning fotosuratlarini olib, songra tayyor xaritasiga tushirish uchun ham qollaniladi. Bazan, Aerofotosuratga olishning vazifasi faqat joyning tutgan orni chegaralarini aniqlash bilan cheklanadi, bazan topografik olchashlar natijasida olingan relef haqidagi malumotlar Aerofotosuratga olish y ...

Aerostat astronomiyasi

Aerostat Astronomiyasi – Astronomiyaning kosmik jismlarni aerostatga ornatilgan teleskop va boshqa ilmiy apparatlar yordamida kuzatishga asoslangan bolimi. Yer sirti yaqinida atmosfera bir tekis isimaganligi sababli, Turbulensiya hodisasi roy beradi, natijada kuzatilayotgan yoritqich nuqta emas, balki yorugroq dog shaklida korinadi. Bunga yulduzlarning miltillashi misol bola oladi. Bundan tashqari, atmosferaning quyi qismi kosmik jismlardan keladigan ultrabinafsha va infraqizil nurlarni kuzatishga ham xalaqit beradi. Atmosferadagi turbulensiya miltillash effekti bilan bogliq muammolarni or ...

Aerosuratga olish

Aerosuratga olish – Aerosyomka – Yer sirtining biror qismi tasvirini uchish apparatlari ga ornatilgan maxsus suratga olish va qayd qilish qurilmalari yordamida suratga olish va qayd qilish. Aerofotosuratga olish va fotoelektron xillarga bolinadi. Aerofotosuratga olish keng tarqalgan bolib, undan xojalik hamda ilmiy maqsadlarda keng foydalaniladi. Bu usul odatdagi fotoapparatdan suratga olish jarayonining tola avtomatlashtirilgani, kadrlarni katta bichimda olishi, ancha tez suratga olishi bilan farq qiladi. Fotoelektron Aerosuratga olish elektron apparatura yordamida obekt chiqaradigan yoki ...

Al-magest

"Al-magest" - yunon astronomi Ptole-meyning mashhur asari; 150 - 160-y.lar-da yozgan. Bagdod xalifasi Ma’munning farmoni bilan taxminan 825 y.da arab tiliga tarjima qilingan. Yunon astro-nomik komusi hisoblangan. "A."da mu-allif ozining ilmiy tekshirishlarini qoshgan holda osha davrda ma’lum bolgan astronomik bilimlarni bayon etgan. Unda olam tuzilishining geotsentrik ti-zimi birinchi marta bayon etilgan bolib, Quyosh, Oy, sayyoralar va yulduzlarning korinma harakati tushuntiriladi. Bu tizimga kora, olamning markazida Yer turadi va u harakat qilmaydi. "A."da 1028 ta yulduzni oz ichiga olga ...

                                     

ⓘ Astronomiya

  • Astronomiya ostro va yunoncha nomos qonun Koinot jismlari va ularning sistemalari paydo bo lishini, taraqqiyoti va tuzilishini, ko rinma va haqiqiy
  • Galaktikadan tashqari astronomiya - astronomiya bo limi Galaktikamizdan tashqarida bo lgan Koinotning barcha jismlari boshqa galaktikalar, ular to dalari
  • Xalqaro astronomiya ittifoqi - Xalqaro ilmiy jamiyat. Jahondagi astronomik muassasalar, rasadxonalar, intlarning harakati bilan 1919 y. tashkil etilgan
  • Geodezik astronomiya - amaliy astronomiya bo limi astronomik kuzatish natijalarini geodeziya va haritagrafiyada qo llash usullarini ishlab chiqish bilan
  • Garvard astronomiya rasadxonasi - Garvard universitetinint i. t. muassasasi. 1839 y.da qurilgan, 1955 y.da Kembrijdagi Smitson astrofizika rasadxonasiga
  • Meteor astronomiya - astrono miyaning bir bo limi meteoritlarning fizik va kimyoviy xossalarini, Yerga tushishidagi sharoitlarini va Yer atmosferasidagi
  • topogra - fiya bo limi qoshida Toshkent astronomiya rasadxonasi sifatida 1873 yil tashkil qilindi. 1966 yilda Astronomiya instituti ga aylantirildi. Institutda
  • Astronomiya - geodeziya tarmog i bir - biridan taxminan 70 100 km uzoqlikda joylashgan astro - nomiya - geodeziya punktlarining o zaro bog langan tizimi. Ana
  • Atmosferadan tashqi astronomiya amaliy astro - fizikaning zamonaviy bo limi aso - san Yer atmosferasi ta siri tufayli uning sirtidan kuzatish qiyin bo lgan
  • Sferik astronomiya - astrometriya bo limi yoritqichlarning yulduzlar, Quyosh, Oy, sayyoralar, sun iy osmon jismlari va boshqalar osmon sferasidagi
                                     

Aerotadqiqot usullari

Aerotadqiqot usullari – Yer yuzi, Landshaftlar, er osti, Dunyo okeani va atmosferani Yerning suniy yoldoshlari, Samolyot va boshqa uchuvchi apparatlar yordamida organish usullari.

                                     

Afeliy

Afeliy – Quyosh atrofida aylanuvchi sayyora, kometa yoki biror kosmik jism orbitasining Quyoshdan eng uzoq nuqtasi. Afeliyda Quyoshdan Yergacha bolgan masofa 152 mln. km.

                                     

Armillyar sfera

Armillyar sfera – Qadimgi astronomik asbob; yoritqichlarning koordinatlarini aniqlashda qadim zamonlardan qollanib kelgan. Gradus va minutlarga bolingan bnr necha halqalardan iborat. Halqalarayoning tekisliklari osmon sferasining asosiy tekisliklariga parallel joylashtirilgan. Armillyar sferaga yoritqichlarni kuzatish uchun dioptrlar ham ornatilgan. 16-asrgacha qollanilgan.

                                     

Astrodatchik

Astrodatchik – Biror sayyora yoki yulduzga tomon yonalishni aniqlash uchun suniy yoldosh yoki avtomatik stansiya borti ga ornatiladi gan asbob; sezgir fotopriyomnik va yordamchi radioelektron apparatlar bilan jihozlangan ixcham teleskop. Astrodatchik yoritqichga tomon yonalishning xiyol ozgarishini ham qayd qiladi. Navigatsiya masalalarini astronomik usulda hal qilish, giroskopik barqarorlash va moljallash ishlarida qollaniladi.

                                     

Astrognoziya

Astrognoziya – Yulduz turkumlari va ravshan yulduzlarning osmon sferasida joylashishi haqidagi bilim. Astrognoziya olam tomonlari va vaqtni taqribiy aniqlashda hamda meteorlar, kometalar, ravshanligi ozgaruvchan yulduzlar va yangi yulduzlarni kuzatishda katta yordam beradi.

                                     

Astrokomparator

Astrokomparator – kosmik jismlarning ikki fotosuratini yoki spektrogrammasini ozaro solishtiradigan olchash asbobi. Astrokomparator ikki xil boladi: blink komparator va stereo komparator. Astrokomparator xususiy harakatlari katta yoki Quyosh tizimiga yaqin yulduzlarni topishda, asteroidlar va ozgaruvchan yulduzlarni qidirishda keng qollaniladi.

                                     

Astronomik belgilar

Astronomik belgilar – Quyosh, Oy, sayyoralar, zodiak yulduz turkumlari hamda sayyoralarning ropara turish va birlashish nuqtalari, Oy fazalari va boshqalarni ifodalash uchun ishlatiladigan shartli belgilar. Astronomiyaga oid adabiyotlarda, yilnomalar va taqvim larda qollaniladi. Bazi Astronomik belgilar hafta va oy kunlarini belgilashda ham ishlatiladi.

                                     

Astrooriyentatsiya

Astrooriyentatsiya – uchuvchi apparatni "qozgolmas" yulduzga nisbatan astrodatchik yordamida yonaltirish usuli. Kosmik rasadxonalar, avtomatik sayyoralararo styalarda astrofizik tekshirishlarni bajarishda qollaniladi. Masalan, Xabbl kosmik teleskopini tekshirish obyekta ga yonaltirish xatosi bir burchak sekunddan oshmasligi shart. Teleskop kichik reaktiv harakatlantirgichlar yordamida aniq yonaltiriladi.

                                     

Astrospektrofotometriu

Astrospektrofotometriu - Amaliy astrofizikaning osmon jismlari spektrini fotometrda olchab, ular nurlanishini va bu nurlar otib kelgan muhitni organadigan bolimi.

                                     

Galaktikadan tashqari astronomiya

Galaktikadan tashqari astronomiya - astronomiya bolimi; Galaktikamizdan tashqarida bolgan Koinotning barcha jismlari ni organadi.

                                     

Plutoid

Plutoid - bu Neptundan kattaroq yarim katta oqda Quyosh atrofida aylanib yuradigan, ozlarining tortishish kuchlari uchun qattiq tana kuchlarini yengib otish uchun yetarli massaga ega bolgan va ular gidrostatik muvozanatni shaklga ega bolgan osmon jismlari.

                                     

Titan (yoldosh)

Titan - Saturn sayyorasining eng katta yoldoshi, diametri taxminan 5150 km, sayyoradan ortacha uzoqligi 1.2 mln. km. Saturn atrofini taxminan 16 sutkada aylanib chiqadi. T. Quyosh sistemasidagi kattaligi boiicha Yupiter yoldoshi Ganimeddan keyingi ikkinchi yoldosh. Massasi ancha katta bolgani uchun Saturnning boshqa yuldoshlariga tasir etadi. T. metan va ammiakdan iborat atmosferaga ega. 1655 yilda X. Gyuygens kashf etgan.

                                     

Tosh meteoritlar

Tosh meteoritlar - tarkibi boyicha yer tog jinslariga yaqin, temir, kremniy va magniy oksidlariga boy bolgan meteoritlar. Tosh meteoritlarning 85% ga yakini xondralar dan tashkil topgan bolib, ular xondritlar, qolganlari esa axondritlar deb ataladi,