ⓘ Habib Abdullayev. Habib Muhammedovich Abdullayev ozbek sovet geologi, OzSSR Fanlar Akademiyasi akademigi va prezidenti bolgan. ..

Shahriston (metro bekati)

"Shahriston" - Toshkent metropoliteni Yunusobod yoli bekatlaridan biri. Bekatning nomi shu vaqtga qadar "Habib Abdullayev" deb nomlangan edi. Bekat nomi Toshkent shahar hokimligi tomonidan 2015-yil 16-iyunda "Shahriston" deb ozgartirildi.

Novza (metro bekati)

"Novza" - Toshkent metropoliteni Chilonzor yoli bekatlaridan biri. Bekatning nomi shu vaqtga qadar "Hamza" deb nomlangan edi. Bekat nomi Toshkent shahar hokimligi tomonidan 2015-yil 16-iyunda nomi "Novza" deb ozgartirildi.

                                     

ⓘ Habib Abdullayev

Habib Muhammedovich Abdullayev ozbek sovet geologi, OzSSR Fanlar Akademiyasi akademigi va prezidenti bolgan.

                                     

1. Biografiyasi

Orta Osiyo industriya institutining konchilik fakultetini tugatgach 1935, geol razvedka partiyasi boshligi. Keyinroq Ozbekistondagi Langar volfram-molibden konining geologik tuzilishi, mineral tarkibi va hosil bolishini tadqiq qildi. 1940 yildan Orta Osiyo industriya institutining foydali qazilmalar kafedrasida do-sent, songra shu institutda direktor, 1942 yildan Ozbekiston hukumati raisining orinbosari, 1944 yildan ayni vaqtda Dav-lat plan komissiyasi raisi. 1946 yil "Orta Osiyoning sheelitli skarnlari geologiyasi" mavzuida doktorlik dissertatsiyasini yoqladi va bu asar 1947 yilda nashr etildi.A. 1947 yildan Ozbekiston Fanlar Akademiyasi vitse-prezidenti. Ayni vaqtda Geologiya instituti direktori hamda uning Petrologiya va metallogeniya bolimi rahbari. A. 1952 – 55 yillarda Ozbekiston Fanlar Akademiyasi texnika va geol kimyo fanlari bolimining raisi, 1955–56 yillarda Ozbekiston hukumati raisining orinbosari va 1956 yildan Ozbekiston Fanlar Akademiyasi prezidenti. A. 1959 yilda ruda paydo bolishining granito-id intruziyalar bilan genetik bogliqligi sohasidagi ilmiy ishi uchun yuksak mu-kofot bilan taqdirlangan. U endogen ruda hosil bolishi nazariyasini rivojlan-tirdi. 130 dan ortiq ilmiy asar jum-ladan, 7 monografiya yozgan. A. Toshkent va Moskvada nashr etilgan kopgina mo’tabar ilmiy jurnallar, toplamlar, ilmiy-ommabop nashrlarning mas’-ul muharriri, tahrir hay’ati azosi edi, jumladan Orta Osiyoda birinchi – "Ozbekiston geologiya jurnali" ni tash-kil qildi va uning mas’ul muharriri boldi.A. volfram, qalay, rangli va qora metallar ruda konlarining turli yollar bilan hosil bolganligini korsatib berdi. A. ruda paydo bolish jarayonlarini mag-matizm hamda bu jarayonlar roy beradigan geologik muhit tasiri bilan chambar-chas bogliq ekanligini aniqladi. Uning bevosita ishtiroki va rahbarligida "Chatqol-Qurama toglari magmatizmi va metallogeniyasining asosiy xususiyatlari" monografiyasi yaratildi 1957, "Orta Osiyo magmatizmi va rudalanish jarayoni" asari nashr etildi 1960.A.ning songgi turkum ishlaridan biri "Rudapetrografiya provinsiyalari va ularni tasniflash masalalari" 1961 boldi. Jahondagi barcha yirik ruda konlari shakllanish xususiyatlariga bagishlangan "Metallogeniya – foydali qazil-ma konlarini qidirib topishning geologik asosi" monografiyasi uchun 1970 yilda vafotidan keyin Beruniy nomidagi Ozbekiston Davlat mukofoti berilgan.A.ning geol.ga oid nazariy fikrla-9ri amaliyotda tasdiqlandi. U birinchi bolib Orta Osiyoni alohida metalloge-nik maxsus provinsiya sifatida ajrat-di. Skarnlar tuzilishi, ruda uchraydigan va ruda hosil boladigan skarnlar mav-judligi qayd etildi. A.ning rudalarning granitoid intruziyalar bilan bogliq ravishda hosil bolishiga doir asarlari ilmiy munozaraga sabab boldi. Asarlarda konlarning intruziyalardan uzoq-yaqinligiga qarab tasniflanganligi El-shonsning mavhum batolit konsepsiyasi-dan tubdan farq qiladi. A. Orta Osiyoga doir tadqiqotlarini tahlil qilib, ki-chik intruziyalar ochogi bilan rudali jin-slarning umumiyligini hamda magma-tizm bosqichlari bilan bogliq bolgan ruda hosil bolish jarayonlarining takrorla-nib turishini korsatib berdi. A.ning songgi asarlarida ayrim joylarda mu-ayyan tipdagi magmatizm hodisalari roy berishi va rudalar hosil bolishi muam-molari organilgan.A.ning "Orta Osiyoning metallo-genik ocherki" 1949, "Rudalanishning granitoid intruziyalar bilan genetik bogliqligi" 1954 – 57, "Daykalar va rudalanish" 1957, "Ruda-petrografik provinsiyalari va ularni tasniflash ma-salalari" 1961 kabi asarlari jahonga mashhur boldi. "Rudalanishni granitoid intruzivlar bilan genetik bogliqligi" asari xorijiy olimlar taklifi bilan ne-mis, ingliz va xitoy tillariga tarjima qilingan.A. regional kengashlar, Xalqaro geo-logiya kongressining, bir necha sessiyalarning faol tashkilotchisi, qatnashchisi, kengash toplamlarining muhar-riri bolgan. A. bir necha chet el geol. jamiyatlari azosi edi. Ozbekiston Respublikasi miqyosidagi kopgina ilmiy va ilmiy-texnika jamiyatlariga, qomitalariga boshchilik qilgan. Asarlari ozbek va rus tillarida nashr etilgan. Bular orasida Ozbekistonda fan, ilmiy-texni-ka, iqtisodiyot va madaniyat ravnaqiga bagishlanganlari anchagina.A. Ozbekistondagina emas, balki bu-tun Orta Osiyodagi geologik ishlab chiqarishda, il-miy muassasalar va oliy oquv yurtlarida ishlaydigan katta jamoani birlashtir-gan ilmiy maktabning tashkilotchisi va rahbari boldi. Ilmiy maktab olimlari Tyanshan toglaridagi jinslar asosida petrologiya va metallogeniya masalalarini hal qilish sohasida birgalikda ish olib bordilar. A. Ozbekistonda iqtidorli yoshlardan fanning turli sohalarida, jumladan geol. boyicha milliy kadrlar tayyorlashga katta hissa qoshdi. A. rahbarligida 7 kishi doktorlik, 28 kishi nomzodlik dissertatsiyasi-ni yoqladi.A. ToshPI hozirgi ToshTU geol raz-vedka ftida geol. oliy oquv yurtlari orasida birinchi bolib Petrologiya va metallogeniya kafedrasini tashkil etdi va unga rahbarlik qildi. Urush davri-da A. hukumat azosi va geolog olim sifatida front va front ichkarisini zarur resurslar bilan taminlash va stra-tegik ahamiyatdagi qazilma boyliklar qidirish va ishga solishda katta ishlar-ni amalga oshirdi.A. 1950 yildan umrining oxiriga-cha mineralogiya jamiyati Ozbekiston bolimini boshqardi. 1960 yildan Fransiya geol. va Buyuk Britaniya Qirollik mine-ralogiya jamiyatlarining azosi. Tan-langan asarlaridan 7 jildi nashr etil-gan 1964 – 69.

                                     

2. Xotirasi

A.ning hayoti va ilmiy hamda jamoatchilik faoliyati haqida bir qancha olimlar muallifligida "Esdaliklar" chiqarilgan. Ozbekiston Fanlar Akademiyasi Geo-logiya va geofizika institutiga va Toshkent shahridagi katta kochalardan biriga, Akmal Ikromov tumanidagi mahallaga, Toshkent metrosi stansiyalaridan biriga, 193-maktab-ga, Ulugbek shaharchasida kocha va boshqa ob’-yektlarga A. nomi berilgan. Geol. va geo-fizika instituti binosiga, ToshTU geologiya-razvedka fakulteti binosiga yodgorlik taxtasi ornatilgan. H. M. Abdullayev nomida "Oltin medal" tasis etilgan 1992. Ush shahridagi katta kochalardan biri, A. tugilib osgan Aravondagi maktab va kocha ham A. nomi bilan atalgan. Geol. va geofizika instituti qoshida A. hayoti va ijodiga bagishlangan muzey tashkil qilingan. A. Toshkentdagi Chigatoy qabristoniga dafn qilingan. Qabri ustiga marmar byust qoyilgan haykaltarosh Ye. V. Vuchetich.