ⓘ Alkenlar – tarkibida qoshbog bolgan toyinmagan uglevodorodlar. A.ning juda kop molekulalari ozaro birikib, yuqori molekulali birikmalar hosil qiladi. Kopgina mu ..

                                     

ⓘ Alkenlar

Alkenlar – tarkibida qoshbog bolgan toyinmagan uglevodorodlar. A.ning juda kop molekulalari ozaro birikib, yuqori molekulali birikmalar hosil qiladi. Kopgina muhim polimerlar shu yol bilan olinadi.

Olefinlar frans. defi ant - moy hosil qiluvchi, lot. oleum - moy va facio - qilyapman, alkenlar - toyinmagan uglevodorodlarning gomo-logik qatori, umumiy formulasi SpN2p. Zanjiri ochiq bolib, bitta qosh boglidir. Atsiklik birikmalarga ki-radi. O.ning eng oddiy vakili etilen SN2=SN2 bolganligidan ular etilen uglevodorodlari deb ham ataladi. Etilen va uning yaqin gomologlari kopincha alki-lenlar deb yuritiladi. O. Jeneva no-menklaturasiga muvofiq tegishli toyingan uglevodorodlarning nomiga qarab ataladi, faqat "an" qoshimcha orniga "en" qollaniladi va zanjirdagi qoshbog orni raqamlar bilan korsatiladi. Butendan boshlab O. qatorida struktura izomeriyasi mavjud; bundan tashqari, molekulasida qoshbog borligidan O. geometrik izomerlar holida ham bolishi mumkin qarang Izomeriya. O. fizik xossasiga kora, toyingan uglevodorodlardan kam farq qiladi. Ularning qaynash temperaturasi alkanlarga Karaganda ancha past, zichligi esa bir-muncha yuqori. Kuyi O. S2N4 dan S4N8 gacha gaz, keyingilari S"8N36 gacha su-yuklik, undan yuqorisi qattiq moddalardir. Barcha O. rangeiz, suvda de-yarli erimaydi, spirtda oz eriydi, uglevodorod va efirlarda yaxshi eriydi. O.ning qoshbogiga vodorod, galo-genlar, vodorod-galogenidlar, suv osonlikcha birikadi bunda moysimon suyuklik hosil boladi; O.ning nomi ham shundan olingan. O. oson izomerlanib, polimerlanib va sopolimerlanib qimmatbaho mahsulotlar hosil qiladi. Yuqori alkillanish qobiliyati O.ning muhim xossasi hisoblanadi qarang Izooktan. O. sanoatda, asosan, neftni qayta ishlash mahsulotlari va tabiiy gazlardan olinadi. O.ning kimyoviy reaksiyalarga kirishish xususiyati yuqoriligi, arzonligi tufayli ulardan neft-kimyoviy sin-tezda plastmassalar, sintetik kauchuklar, kimyoviy tolalar va boshqa muhim sanoat mahsulotlari olishda foydalaniladi.

                                     
  • SpN2l mas., etilen SN2qSN2 propilen SN3SNqSN2 bo lgan olefinlar yoki alkenlar umumiy formulasi SpN2p2 bo lgan uglevodorodlar: 1 alkinlar deb ataluvchi
  • Markovnikov qoidasi - nosimmetrik alkenlar yoki alkinlarga proton kislotalari yoki suv birikkanda vodorod atomining ko proq gidrogenlangan uglerod atomiga