ⓘ Termoyadro reaksiyalari - juda yuqori temperaturalarda yengil atom yadrolarining ozaro birikish jarayoni. Vodorodning 2 izotopi N2 va N3 1 kg aralashmasining oz ..

                                     

ⓘ Termoyadro reaksiyalari

Termoyadro reaksiyalari - juda yuqori temperaturalarda yengil atom yadrolarining ozaro birikish jarayoni. Vodorodning 2 izotopi N2 va N3 1 kg aralashmasining ozaro birikish reaksiyasi.N2!,H3^2He4Qn’Q17.5 MeV natijasida 801012 kal issiklik ajralib chiqadi. Bu 1 kg uran U235 yadrosining bolinishida ajralib chiqadigan energiyadan 4 marta yoki 10 mln. kg kumir beradigan issiklik miqdoriga tengdir.

Reaksiyaga kirishuvchi yadrolar birbiriga YU15 m masofaga yaqinlashganda ular orasida yadro kuchlari tufayli ozaro tasir yuzaga keladi. Yadrolarning bunday yaqin kelishiga ular orasida itarish kuchlari tosqinlik qiladi. Bu qarshilikni yengish uchun yadrolar taxminan bir necha yuz mln. gradus temperaturaga moye katta tezlik bilan harakatlanishi kerak. Faqat ayrim Termoyadro reaksiyalari natijasida yengil atom yadrosi bolinib bir necha yadrolarni hosil qilishi va juda kop miqdorda energiya ajralib chiqishi mumkin.

Termoyadro reaksiyalari natijasida asosan, yadrolarning qoshilib bitta kattaroq yadroning hosil bolishi kuzatiladi. Yengil yadrolar ancha past temperaturalarda ham qoshilishi mumkin. Chunki zarralarning tezliklar boyicha taqsimoti tasodifiy bolgani tufayli, energiyasi orta qiymatdan ortiq bolgan biror miqdor yadrolar gar doim boladi. Bundan tashqari, yadrolar tunnel effekt natijasida ham qoshilishi mumkin, bu hol juda muhimdir. Chunki tunnel effekt va boshqa kvant temperatura meyorini ancha kamaytiradi. Shu sababli, bazi Termoyadro reaksiyalari 107K tartibdagi temperaturalardayoq yetarlicha intensiv ravishda yuz beradi.

Ayniqsa, deyteriy va tritiy yadrolari sintezi uchun sharoit yaratish qulay, chunki ular orasidagi reaksiya rezonans xarakterga ega,N2 va,N3 yadrolarining birikishi uchun 7G+2O1O6K yetarli. Ana shu moddalar vodorod bombasi yani termoyadro bombasi zaryadini tashkil qiladi. Bunday Termoyadro reaksiyalarini amalga oshirish uchun kerak boladigan temperaturani kuchli lazerlar bilan plazmani bir vaqtda nurlantirish yoki atom parchalanishi reaksiyasi natijasida hosil bolishi mumkin.

Atomvodorod bombasining portlashi jarayonida ajralib chiqqan issiqlik miqsori 50 mln. t trotil quvvatidan yuqoridir. Ammo vodorod bombasidagi portlash 1 mikrosekunddan kam vaqt davom etadi va undagi Termoyadro reaksiyalarini boshqarish murakkab muammodir. Termoyadro reaksiyalari borishini juda kichik vaqt davomida boshqarish termoyadro reaktorlari yordamida amalga oshiriladi. "Ogra", "Alfa", "Tokamak" Sobiq SSSR, "Zeta", "Skeptr" Angliya, "Kolumbus", "Stellyator" AQSH termoyadro reaktorlarining vakillaridir. Reaktor Termoyadro reaksiyalari beruvchi yoqilgi gazi bilan yuqori bosimlar ostida toldirilib, elektr razryadi yoki lazer nuri yordamida yoqilgi plazmasi hosil qilinadi. Plazma temperaturasini meyor darajasigacha kotarish, uni ushlash va boshqarish Termoyadro reaksiyalari hosil bolishda muhimdir. "Tokamak" reaktorida plazmani 70 mln. K gacha qizdirish amalga oshirildi. Bu Termoyadro reaksiyalarini boshkarish mumkinligini isbotladi.

Boshqariladigan termoyadro reaksiyalarini amalga oshirish uchun biror hajmda 108K tartibli temperatura gosil qilish va uni shu darajada sakGtb turish zarur. Bunday temperaturada har qanday moddadan idish devorlari buglanib ketadi. Termoyadro reaksiyalarini hosil qilish uchun kameradagi plazmaning temperaturasi va katta zichligini malum vaqt saqlash bilan birga plazmaning kamera ichki devoriga tasirini keskin kamaytirish muammosi mavjud. Shu sababli, reaksiya kamerasi kuchli magnit maydoni tasirida boladi va bu maydon plazmani kamera markaziga siqib boraveradi. Boshkariladigan termoyadro sintezini amalga oshirish insoniyatga bitmastugalmas energiya manbaini bergan bolar edi. Shuning uchun, boshkariladigan Termoyadro reaksiyalarini amalga oshirish borasida kop mamlakatlarda ishlar olib borilmoqda.

Fc. Arsimovich L.A., Upravlyayemie termoyadernie reaksii, M., 1963; Lukyanov S.Yu., Goryachaya plazma i upravlyayemiy lazerniy sintez, M, 1975.