ⓘ Xorazmiylar, xorasmiylar - qadimgi Xorazmda miloddan avvalgi 8 asrdan 14 asrgacha yashab, xorazmiy tilida sozlashgan xalq. Ozbeklar tarkibiga singib ketgan. Mil ..

                                     

ⓘ Xorazmiylar

Xorazmiylar, xorasmiylar - qadimgi Xorazmda miloddan avvalgi 8 asrdan 14 asrgacha yashab, xorazmiy tilida sozlashgan xalq. Ozbeklar tarkibiga singib ketgan.

Miloddan avvalgi VIII asrda janubdan kelgan Xorasmiylar Amudaryoning quyi oqimidagi mahalliy aholi bilan aralashgan.

Milet Gekatiyning yozishicha, Xorazm nomi Axmoniylargacha bolgan davrda tilga olingan. S. Tolstovaning sozlariga kora, Orol dengizi aholisi haqida ozlarining otmishini janubiy hududlar bilan boglaydigan afsonalar bolgan va ehtimol bu qadimgi Mitaniya tarixi bilan bogliq. Mitanni - Shimoliy Mesopotamiya va unga tutash mintaqalar hududida joylashgan qadimgi Hurri davlati miloddan avvalgi XVII-XIII asrlar. Mitanni poytaxti - Vashshukanni Xoshkani Xabur daryosi manbasida joylashgan edi. Ushbu shahar Suriyaning zamonaviy Serekani shahri ornida turgan deb ishoniladi.

Miloddan avalgi 1-ming yillik ortalarida kochib kelganlar va mahalliy massaget qabilalari bilan aralashib, ularga oz nomlarini berganlar.

Beruniy oz asarida turklar Xorazmning qadimiy tub aholisi bolganligini yozgan.

Xorazmiylar Behistun kitobalari, shuningdek, Gerodot, Gekatey Miletlik asarlarida qayd etilgan. Jumladan, Gerodotning yozishicha, xorazmiylar Amudaryo deltasi Orol dengizi boyida va hozirgi Xiva vohasi janubida yashaganlar. Mil. av. 6 - 5-asrlar bosagasida "Xorasmiya shaxri" va Xorazmiylar mamlakati haqida miletlik Gekatey xabar beradi. Misrdagi Nil daryosi boyidagi mil. av. 5-asrga oid shahar xarobalaridan topilgan bir xujjatda Xarchin ogli Dargman ismli bir xorasmiy sarkardasi tilga olingan, u Ahamoniylar qoshinining bosh qomondoni bolgan.

Xorazmiylar ozlarining jangovarliklari bilan ajralib turganlar. Xorazmiylar Xorazmdan tashqarida, hatto Xazar xoqonligi qoshinida ham katta mavqega ega edilar, xoqonlik qoshini, asosan, xorazmiylardan tashkil topgan.

Biruniy Xorazmda 1000 yilga yaqin yozilgan "Otgan avlodlardan qolgan yodgorliklar" asarida Xorazmning turkiy aholisi foydalangan oylarning turkiy nomlarini beradi. Xuddi shu asarida u oy nomlarini turkchada beradi: ulug-oy, kichik-oy, birinchi-oy, ikkinchi-oy, uchinchi-oy, tortinchi-oy, beshinchi-oy, oltinchi-oy, yetinchi-oh, sakkizinchi-oy, tokkuzinchi-oy, uninchi-oy.

Xorazmiylar ozbek xalqining tarkibiga singib ketdi va uning ajralmas qismiga aylandi.

                                     

1. Adabiyotlar

  • Tolstov S.P. Po sledam drevnekhorezmiyskoy tsivilizatsii. M L., 1948
  • NARODY SREDNEY AZII I KAZAKHSTANA. T.1. Pod redaktsiyey S.P.Tolstova, T.A.Zhdanko, S.M.Abramzona, N.A.Kislyakova. M., 1962
  • Narody Rossii. Entsiklopediya. Glavnyy redaktor V. I. Tishkov. Moskva: 1994,
  • Rapoport YU. A., Kratkiy ocherk istorii Khorezma v drevnosti // Priaralye v drevnosti i srednevekovye. Moskva: Vostochnaya literatura, 1998