ⓘ Yadro fizikasi - fizikaning atom yadrosi tuzilishini va ularning xossalarini, radioaktiv yemirilish va yadro reaksiyasi mexanizmini organuvchi bolimi. YA.f. ata ..

                                     

ⓘ Yadro fizikasi

Yadro fizikasi - fizikaning atom yadrosi tuzilishini va ularning xossalarini, radioaktiv yemirilish va yadro reaksiyasi mexanizmini organuvchi bolimi. "YA.f." atamasiga umumiy mano berib, Yadro fizikasiga kopincha elementar zarralar fizikasi ham kiritiladi. Bazan texnikaning mustaqil tarmoqlariga aylangan tadqiqot yonalishlari, mas, tezlatish texnikasi, yadro energetikasi ham Yadro fizikasi bolimlari hisoblanadi. Umuman Yadro fizikasi atom yadrosi mavjudligi aniqlanishidan avval paydo bolgan. Yadro fizikasining paydo bolishi radioaktivlik kashf qilingan vaqtdan hisoblanadi.

Zamonaviy Yadro fizikasi tor soha va yonalishlarga aniq bolinmagan. Odatda, past, oraliq va yuqori energiyalar Yadro fizikasi farqlanadi. Past energiyalar Yadro fizikasiga yadro tuzilishi masalalari, yadrolarning radioaktiv yemirilishini organish, shuningdek, energiyasi 200 MeV gacha bolgan zarralar keltirib chiqaradigan yadro reaksiyalarini organish kiradi. Energiyasi 200 MeV dan 1 GeV gacha bolgan energiyalar oraliq energiyalar deb, 1 GeV dan katta energiyalar yuqori energiyalar deb ataladi. Bunday bolinish shartli bolib, tezlatish texnikasining rivojlanishi tarixi bilan bogliq. Hozirgi zamon Yadro fizikasida yadro strukturasi yuqori energiyali zarralar yordamida tekshiriladi. Elementar zarralarning fundamental xossalari esa yadrolarning radioaktiv yemirilishini tadqiq qilish natijasida aniqlanadi.

Past energiyalar Yadro fizikasining tarkibiy qismi sekin neytronlarning modda bilan ozaro tasirini va neytronlar tasirida boradigan yadro reaksiyalarini tadqiq qiluvchi neytron fizikasidan iborat. Yadro fizikasining yangi sohasi kop zaryadli ionlar tasirida sodir boladigan yadro reaksiyalarini organishdir. Yadrolarning elektronlar va fotonlar bilan ozaro tasirini organish Yadro fizikasining alohida yonalishini tashkil qiladi. Yadro fizikasining eksperimental vositalari majmui turlituman va murakkabdir. Uning asosini zaryadlangan zarralar tezlatkichlari, yadro reaktorlari, yadro nurlanish detektorlari tashkil etadi. Yadro fizikasining amaliy ahamiyati ham juda katta: yadro qurolini yaratish va yadro energetikasida, tibbiyotda diagnostika va davolashda keng qollanadi. Ozbekiston FA Yadro fizikasi institutit Yadro fizikasiga doir ilmiy tekshirish ishlari olib boriladi. Ozbekistonda Yadro fizikasi ni taraqqiy ettirishda U.O. Orifov, S.A.Azimov, R.Bekjonov.S.Yoldoshev, M.S.Yunosov, P.Q. Habibullayev va boshqalar olimlarning hissasi katta.

                                     
  • O zbekiston Fanlar akademiyasi Yadro fizikasi instituti - yadro fizikasi qattiq jismlar radiatsion fizikasi materialshunoslik, aktivatsion tahlil, radiokimyo
  • Yadro spektroskopiyasi - atom yadrosi tuzilishi xususiyatlari va aylanishlarini o rganadigan yadro fizikasi sohasi bunda radioaktiv bo linishda yoki
  • yuqori energiyalar fizikasi astrofizika va texnik fizikaga oid. F. yadro fizikasi neytron fizikasi kvant statistikasi, metallar fizikasi va boshqa yaratuvchilaridan
  • Fizika institutida 1934 - 1970 ishlagan. Neytron fizikasi laboratoriya mudiri 1957 yildan, Dubna Yadro tekshirishlar instituti laboratoriya mudiri 1971
  • oraliqlarini raqamli kodlarga o zgartirgichlardan iborat. YA.e. usullari yadro fizikasi va elementar zaryadlar fizikasidan tashqari, ionlashtiradigan nurlanishlar
  • O zbekistonda Yadro energetikasiga doir ilmiy tekshirish ishlari O zbekiston FA Yadro fizikasi institutish olib boriladi. YA.e.ga doir eng tashvishli muammo - bu AES
  • 1959 - 62 direktor o rinbo - sari 1962 O zbekiston Fanlar akademiyasi Yadro fizikasi institutida direktor o rinbosari 1962 - 69 direktor 196978 1989 - 90
  • yo llarini Mas, yadro texnikasida Neytron fizikasi o rganadi va aniklaydi. Yuqori energiyali neytronlarning modda atomlari bilan o zaro ta siri yadro reaksiyalariga
  • ishlagan. Atom bombasi yaratuvchilaridan biri. Ilmiy ishlari yadro fizikasi neytron fizikasi va yuqori energiyalar fizikasiga oid. E. Segre va boshqa olimlar
  • Germaniya, Shveysariya, Shvetsiya i. t. muassasasi. Unda elementar zarralar fizikasi sohasida nazariy va eksperimental tadqiqotlar olib boriladi. YuNESKO rahnamoligida
  • Daniyaga ko chib kelgan. Yevropa yadro tadkikotlari markazida ishlagan 1953 - 57 Kopengagendagi Nordit nazariy atom fizikasi instituti professor 1957 yildan