ⓘ Quyosh tutilishi - Quyoshning oy gardishi bilan tosilishi natijasida sodir boladigan hodisa; Oy oz harakati davomida Yer bilan Quyosh orasidan otayotib, malum p ..

                                     

ⓘ Quyosh tutilishi

Quyosh tutilishi - Quyoshning oy gardishi bilan tosilishi natijasida sodir boladigan hodisa; Oy oz harakati davomida Yer bilan Quyosh orasidan otayotib, malum paytlarda Quyosh yuzasini tosib qoyadi va Oy soyasi Yerning malum hududiga tushadi. Osha joyda Quyoshning tola tutilishi kuzatiladi va atrof qorongilashadi. Qolgan joylarda tutilish qisman kuzatiladi. Bir yilda 2 tadan 5 tagacha Quyosh tutilishi bolishi mumkin. Yerning Quyosh atrofidagi va Oyning Yer atrofidagi harakatlari chozinchoq orbitalar boylab bolgani sababli ular orasidagi masofa doimo ozgarib turadi. Natijada Quyosh va Oyning korinma diametri doim ozgarib turadi. Quyosh tutilishi paytida Oyning korinma dia-metri Quyoshnikidan yetarlicha katta bolsa, tola tutilish sodir boladi va uning maksimal fazasi uzoqroq boladi. Oy gardishi Quyosh gardishidan kichik bolsa, u Quyosh yuzasini butunlay tosa olmaydi va bu paytda u osmonda ingichka yorug halqa tarzida kuzatiladi. Oy oz orbitasi boylab sekundiga 1 km tezlik bilan harakatlangani uchun oy soyasi ham taxminan shunday tezlik bilan harakatlanadi. Lekin, soya oz oqi atrofida aylanib turgan Yerga tushadi. Yer aylanishining yonalishi ham Oy soyasining harakat yonalishi bilan bir xil boladi. Lekin, Yer yuzasidagi malum nuqtaning tezligi Oy soyasi tezligidan kamroq. Bu tezlik ekvatorda eng katta - sekundiga 465 m ga yetadi. Oy soyasi ozidan oldinda kutayotgan Yer nuktalarini quvib yetib, katta tezlik bilan undan ozib ketadi. Shuning uchun ham Quyosh tutilishi garbdan boshlanib, sharqqa qarab siljiydi va juda katta masofalarga chozilib ketadi. Quyosh tola tutilishi mintaqasining kengligi 300 km, umumiy uz. 10000 km ga yetishi mumkin. Qadimda kishilar Quyosh tutilishlarini oddindan bilganlar. Ularga tutilish takrorlanib turadigan davr ham malum bolgan. Bu saros deb atalib, u 18 yil 11 kun 8 soatga teng. Yer yuzining malum joyida tola Quyosh tutilishi kamdan-kam takrorlanadigan hodisa orta hisobda 300 yilda bir marta kuzatilishi mumkin.