ⓘ Dravid tillari - Hindiston yarim oroli va unga qoshpn hududlar-lagi tillar oilasi Asosan Hindistonning jap. shtatlarida, shunnng-dsk, Pokiston, Jan. Afgoiiston, ..

                                     

ⓘ Dravid tillari

Dravid tillari - Hindiston yarim oroli va unga qoshpn hududlar-lagi tillar oilasi Asosan Hindistonning jap. shtatlarida, shunnng-dsk, Pokiston, Jan. Afgoiiston, Sharqiy Eron da, qis-man Shri Lanka, Jap.Sharqiy Osiyo mamlakatlari, Hind va Tinch okeanlar orollarida va Jan. Afrikada tarqalgan. Sozlashuvchilarning umumiy soni 210 mln. kishidan ortiq bolib, ularning 95%i atigi 4 tilda gaplashadi \telugu tilida 75 mdn.dan, tamil tilial 65 mln.dan ortiq, malayalam tilill 40 mln.ga yaqip, kaniada tilill 35 mln.dan ortiqroq kishi|. Ushbu tillar tegishli ravishda AndhraPradesh, Tamilnad, Kerala, Maysur shtatlarining rasmiy gillaridir. Dravid tillarining boshqa til oilalari bilan genetik aloqalari aniq emas. Ingliz olimi R. Kolduell taxminiga kora, bu tillarning ural tillari bilan yaqin qarindoshligi bor.

Dravid tillarining genetik taspifi toliq ishlab chiqilmagan. 19-asr - 20-asr ning 1-yarmida R.Kodduell va norveg olimi S.Konovlar tasnifi buyicha Dravid tillari 3 ta: jan., markaziy va shim. guruhlarga, hind olimi B. Krishnamurti tasni-figa kora 2 guruhga ajratilali. Rus olimi M.S.Andronov esa Dravid tillarini quyidagi 7 guruhga ajratadi: shim garbiy Hindiston hududidan tashqarida tarqalgan braxui yoki bragui tili, shim sharqiy gurukh. malto, markaziy, gondvana, jan sharqiy te-lugu, jan.garbiy va jan.

Dravid tillari fonetik tizimida qisqa va choziq unlidar 5 juft farqlanadi, turli sifatlarga ega bolgan 18 undosh mavjud; soz boshi va oxirida odatda un-lilar va bazi undoshlargina kela oladi, soz ortasidagi noqulay tovush qoshilmalari eliziya, assimilyatsiya kabi fonetik hodisalar, evfonik tovush va boginlar yordamida bartaraf etiladi; fopematik urgu mavjud emas. Morfologiya sohasida suffiksal ag-glyutinatsiya ustuvorlik qiladi; asl dravidiy ozaklar bir bugiplidir; morfemalar zapjirida ortacha 3 - 4 tadan maksimal 9 - 10 tagacha morfema bolishi mumkigg. Otlarda son birlik va koplik, kslishik turli tillarda 4 - 5 tadan 10 - 11 tagacha shaklga ega, jins bazi gillarda 2 ta, bazilarida 3 ga kategoriyalariga ega. Sifatlar aksar hollarda ozgarmas shaklli bolib, ulardagi belgi darajalari sintaktik usulda ifodalanadi. Fellarda otimli va otimsiz, bolishli va bolishsiz shakllar farqlapadi; zamogg, mayd, shaxs va son katsgoriyalariiiggg uziga xos soz ozgartiruvchi qoshimchalari bor, nisbatlar farqlanmaydi. Yorlamchi yeozlar genetik jihatdan mustaqil sozlar bilan ozaro aloqadordir. Asosiy soz yasash uyeullari suffiksatsiya va soz qoshishdir. Dravid tillari sintaksisi ularga oxshagn qurilishga ega bolgan boshqa tillar turkiy tillar, mogul tillari va boshqalar sintaksnsi bilan koplab umumiy tipologpk belgilarga ega.

Dravid tillaridan telugu, tamil, malayalam, kapnada va tulu tillari brahmittx jan. shakllari asosida, braxui tili esa arab grafikasi asosida yaratilgan yozuvdap foylalanadi, boshqa Dravid tillari oz yozuviga ega emas.

                                     

1. Adabiyot

  • Zo1’raf G.A., Yazmki Ipdii, pakiszapa, Seilona i Nspala, M., 1960: And-roiov M.S., Drapiliyskiye yazmki, M., 1965; Anlropov M.S., Sravpiteliaya grammatika dravidiyskix yaznkov, M., 1978. Abduvahob Madvaliyev.