ⓘ Ikki pallali osimliklar ..

Ikki pallali osimliklar

Ikki pallali osimliklar, ikki urugpallalilar - yopiq urugli osimliklar sinfi. Ular ikki urugpallali murtakka ega. Barglarining torsimon tomirlanishi, poya va ildizlarida alohida toqima-kambiy bolishi va kopincha, gullari 5 yoki 4 azoli tipdaligi bilan tavsiflanadi, kambiy poya va ildizlarning yogon tortishini taminlaydi. Ular otlar, daraxtlar, butalardan iborat. I.p.o. gulli osimliklarning 360 - 370 ta oilasiga mansub 175 mingdan ortiq turini oz ichiga oladi. I.p.o.ning hali hamma tomonidan qabul qilingan umumiy sistemasi yoq, ularning kelib chiqishi va filogenetik boglanishi aniqlanmagan. ...

Achchiqmiya

Achchiqmiya – Burchoqdoshlar oilasiga mansub kop yillik osimlik. Boyi 30 – 45 sm, qalin tuk bilan qoplangan. Barglari murakkab patsimon, uzunligi 10 – 18 sm. Gullari poyaning yuqorisida shingil bolib joylashgan. Dukkagining uzunligi 4.5 – 6 sm, eni 7 – 9 mm. Achchiqmiya aprel – mayda gullab, iyun – iyulda uruglaydi. Toshkent, Samarqand, Fargona va Buxoro viloyatlarida turli sharoitda, shuningdek lalmi ekinlar orasida osadi. Eron va Afgonistonda xam tarkalgan. Achchiqmiya zaharli osimlik. Urugida va poyasida 2.5 – 3 % alkaloid bor. Paxikarpin alkaloidi tibbiyotda har xil qon va teri kasalli ...

Afsonak

Afsonak – burchoqdoshlar oilasiga mansub kop yillik otlar turkumi. Asosan Osiyo va Shimoliy Amerikada osadi. Kopchiligi zaharli. Ba’zi turlari ekinlar orasida osadi. Orta Osiyoda bu turkumning 3 turi bolib, Ozbekistonda tarqalgan Th. dolichocarpa va Th. alterniflora nomli turlarining barglari uch yaproqli, poyasi tuqdor; gullari sariq shingil topgulga yigilgan, kosachasi yotiq tukli; dukkaklari tasmasimon choziq, bir oz buqilgan, tukdor. Uruglari jigarrang, ba’zan kokimtir. Yozda gullaydi. A.ning ba’zi turlaridan tibbiyotda balgam kochiruvchi va nafas markazini qozgatuvchi dori sifatida fo ...

Anor

Anor –anordoshlar ga mansub, subtropik meva osimligi; boyi 2–10 m daraxt yoki buta. Vatani Orta Osiyo, Ozarbayjon, Eron va Afgoniston; yov-voyi turlari Orta dengiz atrofi, Orta Osiyoning jan.da, Qrim, Kavkaz, Eron, Afgoniston, Old Osiyo va Dogistonda uchraydi. Ozbekistonda Sherobod,Quva, Namangan, Denov va Kitob tumanlari a’lo sifatli A.lari bilan mashhur. Botanik tavsifi. Barglari mayda, nashtarsimon, shoxlari tikanli. Iyun–iyulda gullaydi. Gullari ikki jinsli, yirik, och kizil, shoxi uchida bitta, ikkita, ba’zan beshtagacha joylashadi. Urugchisi normal rivojlangan, kozachasimon guli meva ...

Astragal

Astragal – burchoqdoshlar oilasiga mansub osimliklar turkumi. Ot, chala buta va ba’zan butalardan iborat. 1600 turi bor. Barglari odatda murakkab, toq patsimon. Gullari kallak yoki boshoqsimon topgulda joylashgan. Mevasi – dukkak. Orta Osiyoda 592 va Ozbekistonda 250 turi osadi. Talayginasi yaxshi yem-xashak hisoblanadi. Kopetdog va Turkmanistonda osadigan A.dan tibbiyotda, qandolat sanoatida va texnikada qollaniladigan, suvda erimay, faqat bokadigan tragakant yelimi olinadi. Ayrim turlarining yer ustki qismi tarkibida glitserizin moddasi, flavonoidlar va mikroelementlar bor. Damlamasi gip ...

Bangidevona

Bangidevona, Tikanli olma - Solanaceae mansub bir yillik begona ot. Poyasi tarqoq, tik shoxlanib osadi; boyi 1.2 m cha. Bargi tuxumsimon, bandli, uchi qirrali. Gullari oq, barg qoltigida bittadan joylashgan. Mevasi yashil, tikan bilan qoplangan tort chanoqli tuxumsimon kosakcha: uz. 4.5 sm gacha boradi, 500 ga yaqin buyraksimon, qora tusli urug beradi. Maydan iyungacha gullaydi va mevalaydi. Urugidan kopayadi. Bargi, poyasi, ildizida giossiamin, skopolamin, atropin kabi zaharli alkaloidlar bor. Bargidan revmatizm, nevralgiya kasalliklarini davolashda ishlatiladigan dorilar tayyorlanadi. Ku ...

                                     

Arslonquyruq

Arslonquyruq – yalpizdoshlar oilasiga mansub kop yillik va bir yillik otlar turkumi. 14 turi ma’lum. Orta Osiyoda 4 turi osadi. Yer ustki qismi tarkibida alkaloidlar, saponinlar – oshlovchi va boshqa moddalar bor. 648Damlama va nastoykasi yurak, gipertoniya kasalliklari, asabiylikda qollaniladi. Toshkent, Samarqand va Surxondaryo viloyatlaridagi togli yerlarda 2 turi uchraydi. Shundan Turkiston A. ni xalq yuqoridagi kasalliklarni davolashda ishlatib kelgan.

                                     

Baliqkoz

Baliqkoz - shoradoshlar oilasiga mansub bir yillik otlar turkumi. Boyi 5 - 50 sm, poyasi tukli. Barglari mayda, etdor, poyada qaramaqarshi joylashgan. Mevasi qizgish yoki sargish pardasimon qanotchalarga ega. Iyun - iyulda gullaydi, okt. da pishadi. Orta Osiyo hududida chol mintaqalarida shor va shorxok tuproqlarda osadi. 10.5% protein, 11.5% kletchatka va 1.5% moi, poya va barglarida esa 1.3% limon kislota boladi. Ozbekistonda bir nechta turi tarqalgan.

                                     

Cholyalpiz

Cholyalpiz - labguldoshlar oilasi, kiyikotlar turkumiga mansub bir yillik ot turi. Poyasi tik, asos qismidan shoxlangan, gullari och sapsar rang, boshoqsimon topgul hosil qiladi. May - iyun oylarida gullab, iyul - avg.da meva tugadi. Chollarda, adirlarda, toglarning orta mintaqalarida shagalli va toshli tuproqlarda osadi. Sugorilmaydigan bahorikor ekinlar orasida begona ot sifatida uchraydi. Efirmoyli osimlik. Cholyalpiz.

                                     

Drok

Drok - burchoqdoshlar oilasiga mansub buta va chala butalar turkumi. Boyi 1 m cha, bargi oddiy, bazan uch bolakli, guli zigomorf, sariq, bazan oqimtir. Ko-pincha tikanli, 70 turi bor. Ular asosan Garbiy Yevropa, Garbiy Osiyo, Afrika va Kanar orollarida usadi. Urugdan kopayadi. Bargi, poyasi va gullaridan sariq boyoq olinadi, qaynatmasi surgi dori sifatida ishlatiladi.

                                     

Echkisoqol

Echkisoqol - murakkabguldoshlar oilasiga mansub bir yoki ikki yillik otlar turkumi. Ozbekistonda E.ning bir yillik krasheninnikov, kop yillik malik, IKKI yillik vvedenskiy, IKKI yillik turkiston, IKKI yillik kallakdor turlari osadi. Kop yillik malik E.ining boyi 30 - 60 sm, poyasi bazan shoxlangan. Pastki barglari qalaminashtarsimon, eni 5 - 15 mm. Apr. - iyun oylarida gullab uruglaydi. Gullari qizil. Adir va tog zonalarida osadi, begona ot tarzida ekinzorlarda uchraydi.

                                     

Junchop

Junchop - qoqidoshlar oilasiga mansub kop yillik ot. Ildizi tuganaksimon yogonlashgan, 1 - 3 poyali, mayin qongir tuklar bilan qoplangan. Bargi nashtarsimon, dagal. Topguli silindrsimon. Apr. - mayda gullaydi. Ozbekistonning tog yon bagirlarida kop osadi. Tarkibida kauchuk bor.

                                     

Kiyikpanja

Kiyikpanja - dukkakdoshlar oilasiga mansub kop yillik ot. Boyi 80 sm. Poyasi mayin tuklar bilan qoplangan. Barglari murakkab, har bir bargda 10 - 28 juft yaproqcha bor. Guli sariq, barg qoltigidan chiqqan topguli shingilsimon ornashgan. Dukkagi 2 xonali, dumaloq, qalin tuklar bilan qoplangan. May oyida gullaydi, dukkagi iyun oxirida pishadi. K. Orta Osiyo tog etaklarida kop. Quritilgan poya va barglaridan tayyorlangan talqon xalq tabobatida turli xil jarohatlarni davolashda ishlatiladi.

                                     

Kokterak

Kokterak, shorterak, chinniterak - toldoshlar oilasiga mansub daraxt. Boyi 35–40 m, keng shox-shabbali. Barglari yirik, uch, besh, yetti burchakli, cheti kongura, orqasi mayin, oq tukli, usti kumushrang-yashil, yaltiroq. Barg yozishidan oldin topguli kuchala chiqaradi. Orta Osiyo, Garbiy Yevropa, Orta dengiz sohillari va Eronda kop tarqalgan. K. qalamcha va ildiz bachkisidan kopaytiriladi, tez osadi. Manzarali osimlik sifatida ekiladi. Yogochi imoratlar qurish, duradgorlikda ishlatiladi.

                                     

Kokamaron

Kokamaron - yalpizdoshlar oilasiga mansub sertuk yarim buta. Poyasi yotiq, yer ostki qismi yogochlanib, kaudeks hosil qiladi. Bir yillik poyalari 5 - 10 sm, sertuk, serbarg. Gullari 2.5 - 3 sm, och sariq, barg qoltigida guj ornashgan. Iyun - iyulda gullaydi, mevasi avg, - sentyabrda pishadi. Toshkent, Samarqand va Fargona viloyatlaridagi toglarda osadi. Yangiligida mol yeydi.

                                     

Koknordoshlar

Koknordoshlar - ikki pallali ayrim tojbargli osimliklar oilasi. Kopchiligi ot. Barglari kopincha patsimon, navbatlashib yoki qarama-qarshi joylashgan. Gullari yakka yoki topgulda yigilgan, aktinomorf, bazan zigomorf. Kosachabarglari 2 ta, tojbarglari 4 ta, urugchisi 2 - 4 ta yoki cheksiz, changchisi 2 ta. K.ning 600 tacha turi bor. Ozbekistonda 9 turkumi, 31 turi osadi. K.ning moyli, opiyli, manzarali va boshqa turlari mavjud.