ⓘ Bibihaybat masjidi - Ozarbayjon Respublikasining Boku korfazida joylashgan shialar masjidi. Shirvanshoh davlatining yigirma sakkizinchi hukmdori Abulfath Farrux ..

                                     

ⓘ Bibihaybat masjidi

Bibihaybat masjidi - Ozarbayjon Respublikasining Boku korfazida joylashgan shialar masjidi. Shirvanshoh davlatining yigirma sakkizinchi hukmdori Abulfath Farruxzad ibn Axsitan ibn Fariburz tomonidan XIII asrning ikkinchi yarmida Ozarbayjon Elxoniylar davlati tarkibida bolgan paytda qurilgan shu nomdagi masjidning tiklangan versiyasidir. Mahmud ibn Sad tomonidan qurilgan masjid 1936-yilda butun SSSRda dinga qarshi kurash paytida bolsheviklar tomonidan butunlay vayron qilingan.

Bibihaybat majmuasida masjiddan tashqari, Sayyidlar avlodi Hakima Xonum kabi ulugvorlarning maqbaralari va qabrlari mavjud. Ushbu yodgorlik Ozarbayjonda islom memoriy yodgorliklarining eng muhim namunasidir. Ozarbayjon shoiri Abbosgulu oga Bakixonov, taniqli fransuz yozuvchisi Aleksandr Dyuma va Xurshidbanu Natavan, Qorabog xonligining songgi hukmdori Mehdigulu xon Javanshirning qizi bu yerga tashrif buyurishgan. Hozirgi kunda ham Ozarbayjonga tashrif buyurgan xorijiy davlatlarning vakillari masjidga tashrif buyuradilar.

                                     

1. Tarixi

Qurilish sanasini aniqlash

Masjid shialarning yettinchi imomi Muso al-Kazimning qizi Hakima qabri ustiga qurilgan. Hakima Ali va Fotima avlodlari edi. Hakima unga zarar yetkazgan xalifalardan Bokuga qochib ketadi. Qabrdagi tosh yozuv Hakima xonimning muqaddas avlodga tegishli ekanligini isbotlaydi:

Tarixchilar masjidning janubiy devoridagi yozuvga asoslanib, masjid qurilgan sana XIII asrning oxiri deb hisoblashadi. Masjid devorida arab tilida shunday yozilgan: "Mahmud ibn Sadning qurilishi". Mahmud ibn Sad Nardaran qalasini va Mulla Ahmad masjidini ham qurdirgan.

                                     

2. Masjidning arxitekturasi

Bibihaybat masjidi majmuasini rivojlantirishni qurilishning olti bosqichiga bolish mumkin. Har bir bosqich majmuaga yangi bino qoshilishi bilan bogliq. Rivojlanish bosqichlari XIII asrdan XX asrning boshlariga qadar yoyilib borar ekan, majmua binolarini qurishda turli memorlar qatnashdilar. Qadimgi qismi - qabrning janubiy qismida kubik shaklidagi masjid, 1305-1313-yillarda qurilgan va unga garbdan boglangan minora mavjud. Masjidning ushbu qismining memori Mahmud ibn Saddir. Minora memoriy tuzilishi jihatidan Shirvan-Absheron arxitektura maktabiga togri keladi va Shirvan hududidagi oxshash binolarning rivojlanishini organish uchun juda muhimdir. Minoraning yuqori qismi naqshlar va stalaktitlar bilan bezatilgan. Bibihaybat masjidi memoriy va rejalashtirish xususiyatiga kora orta asrlarda Bokuda keng tarqalgan masjid turiga kiraradi. Janub devoridagi mehrobning yarim doira shaklida joylashgan gumbazi stalaktitlar va oymakor naqshlar bilan bezatilgan.