ⓘ Tozapir masjidi - Absheron hududida joylashgan ushbu bino yoshi bir asrdan koproq vaqtni tashkil etadi va butun Sharqdagi betakror gozalligi bilan etiborni tort ..

                                     

ⓘ Tozapir masjidi

Tozapir masjidi - Absheron hududida joylashgan ushbu bino yoshi bir asrdan koproq vaqtni tashkil etadi va butun Sharqdagi betakror gozalligi bilan etiborni tortadi.

Ushbu yodgorlik nafaqat Ozarbayjonning, balki butun Kavkazning diniy markazi hisoblanadi. Kavkaz musulmonlari idorasi ham shu yerda joylashganligi bejiz emas. Ushbu muhtasham bino ham qiziqarli tarixga ega. Ushbu joy Tozapir ziyoratgohi bolgan. Qabr yoqolganiga qaramay, maqbara hanuzgacha saqlanib kelinmoqda. Muqaddas qabrga kirish uchun zinapoyadan masjidning pastki qismiga tushish kerak boladi.

                                     

1. Tarixi

Ziyoratgoh tarixi XIV-XV asrlarga borib taqaladi. Tadqiqotchilar chuqur tosh qatlamlari ostida joylashgan masjid maqbarasi oz davrining taniqli olimi va avliyosi Abu Sayyid Abdullohga tegishli ekanligini davo qilishmoqda. Ziyoratgoh joylashgan joy otgan asrning ortalariga qadar "Xalfadam" nomi bilan tanilgan. Bugungi kunda bu yerda Tozapir masjidi joylashgan. Vaqt otishi bilan Abu Sayyid Abdullohning qabri vayron boldi. Biroq, pirning mojizasiga ishongan odamlar uning butunlay yoq qilinishiga yol qoymadilar.

Ziyoratgoh vaqti-vaqti bilan Boku zodagonlari tomonidan tamirlanib kelingan. 1817-yilda oxirgi Boku xoni Husaynguluning kuyovi Qasimbey masjidni qayta tikladi. Masjidning haqiqiy qurilishi yigirmanchi asrning boshlarida boshlangan. Shunday qilib, masjidning katta tamiridan 90 yil otgach, eng boy dindorlardan biri Nabat xonim Xojabey qizi Ashurbeyli-Rzayeva bir qavatli masjid binosi ornida yangi ibodat joyini qurishni boshladi. Aytilishicha, Seyid Yahyo Bakuvining avlodi bolgan bu ayol bunday masjidni qurishga vada bergan va vadasida turib, uni ozining songgi zargarlik buyumini sotgan va binoni qurgan. Maqbarada yangi masjid qurilganligi sababli, u hali ham Tozapir masjidi deb nomlangan.

Masjid 1905-yil 23-iyulda Nabat Ashurbeyli-Rzayeva mablaglari hisobidan Ziverbey Ahmadbeyov loyihasi asosida qurilgan.

                                     

2. Arxitektura durdonasi

Bosh kirish joyi yonidagi Mustafo Subhi kochasida bir qator eski binolar buzib tashlandi va namozxonlarga qulaylik yaratish uchun 50 orinli avtoturargoh yaratildi. Taxminan 2000 kvadrat metr devor Aglay toshi bilan oralgan va boshatilgan joyda zamonaviy elektr tarmoqlari binosi qurilgan. Noqulay Lev Tolstoy kochasini rekonstruksiya qilish paytida 4000 kubometrga yaqin tuproq ishlari olib borildi, 1400 kvadrat metr qoshni binolar tiklandi, 2500 kvadrat metrga yaqin yolak toshlari yotqizildi. Mustafo Subhi va Bashir Safaroglu kochalari kesishgan joyga masjidga kirishi uchun alohida metall darvoza ornatildi. Qisqasi, Tozapir masjidi majmuasi memoriy durdonaga aylandi.