ⓘ Shoh Abbos masjidi - Ganja daryosining chap qirgogida, Ganjaning tarixiy markazida joylashgan XVII asrda Arran memoriy uslubida qurilgan tarixiy masjiddir. Ganj ..

                                     

ⓘ Shoh Abbos masjidi

Shoh Abbos masjidi - Ganja daryosining chap qirgogida, Ganjaning tarixiy markazida joylashgan XVII asrda Arran memoriy uslubida qurilgan tarixiy masjiddir.

Ganja juma masjidi ozining umumiy memoriy tarkibi, rejalashtirish, konstruktiv va badiiy-dekorativ xususiyatlari tufayli Orta asrlar Ozarbayjon memorchiligining portal-gumbaz ananalarini davom ettiradi. Binoning memorchiligida, ayniqsa gumbaz va portallarni bezashda Ozarbayjon va qoshni mamlakatlarning boy memoriy ananalaridan muvaffaqiyatli foydalanilgan.

                                     

1. Tarixi

Ganja qadimgi Ganja shahar hududidan kochirilgandan song, yangi shaharni obodonlashtirishga alohida etibor berildi. Osha paytda yer usti binolari, maydonlar va boglardan tashqari bir necha kilometrga yetadigan kanalizatsiya tizimi yaratilgan bolib, uning bir qismi bugungi kunda ham qollanilmoqda. Gishtdan qilingan keng kanalizatsiya janubdan garbga va shimoldan sharqqa qarab, masjid yonidan va maydon ostidan Ganjaga boradi. Shaharning suv taminoti ichki kanalizatsiya tizimi bilan taminlangan.

Shahar markazining asosiy qismini tashkil etgan masjid majmuasi tarkibiga monumental masjid binosi, shimolga mustaqil kirish hududi, ikki tomoni ikki qavatli minoralar bilan oralgan va masjid atrofida joylashgan Ganja madrasasi kiritilgan.

                                     

2. Joylashishi

Masjid qisman tekis maydonda qurilgan va uning oldida katta bozor maydoni bolgan. Taxminan 3.5 gektar maydonni egallagan maydon koplab savdo qatorlari va qadimiy chinorlar bilan oralgan. Masjidning janubiy tomonida 1870-yillarga qadar yaxshi saqlanib qolgan yirik bog bolgan. Bir paytlar bogni bezab turgan bazi daraxtlar saqlanib qolgan. Chiroyli daraxtlarning katta korinishi masjid binosining qattiq memorchiligini yumshatishga xizmat qiladi. Masjid majmuasini maydondan ajratib turadigan bog deyarli qanday bolgan bolsa, shunday saqlanib qolingan.

                                     

3. Arxitektura xususiyatlari

Masjid binosi 25.30x25x28 metr olchamdagi markaziy zaldan iborat bolib, tortburchaklar shaklida va yonma-yon joylashgan. Binoning butun tarkibi 204 m² va balandligi 13 metr bolgan markaziy zalga boysundirilgan.

Ikkala tomonida chuqur teshiklari bolgan kvadrat zalning shakli XVII asrda Ozarbayjon memorchiligida keng tarqalgan xususiyat bolib, binoning asosiy oqlarini aniq belgilaydi, bu yerda kirish joylari va atrofdagi barcha inshootlar mos ravishda joylashgan.

Binoning asosiy kirish qismi shimoliy devorda, mehrob esa janubiy devorda. Mehrob zalning janubiy joyining chuqurligida joylashgan. Zalning garbiy va sharqiy devorlarida yana ikkita eshik bor. Kichik koylardan otadigan qoshimcha eshiklar mavjud.

                                     

4. Adabiyotlar

  • Саламзаде, А. 1964. Архитектура Азербайдана XVI-XIX вв. Баку: Издательство Академии наук Азербайджанской ССР.
  • Л. С. Бретеницкий, А. Саламзаде 1960. Кировабад.
  • Алиев, М. 1954. Джума-мечеть в Кировабаде, Искусство Азербайджана, Т. 4.