ⓘ Geografiya - Tabiiy geografiya, Botanik geografiya, Amaliy geografiya, Tabiiy fanlar, Nikolay Andreyevich Kogay, Achchi surilmasi, Aerogeologik suratga olish ..

Tabiiy geografiya

Tabiiy geografiya - Yerning geografik kobigi tabiiy tarkibi va uning strukturaviy kismlari: barcha darajadagi tabiiy hududiy majmualarini organuvchi fan; tabiatshunoslik fanlarining muhim tarmoklaridan biri. Tabiiy geografik majmualarnkng makon va zamonda obyektiv mavjudligini etirof etish T.g.ni eng muhim metodologik tamoyillaridan biri. Geografik qobiqning murakkab tuzilishi va xususiyatlari uni har tomonlama tadHiq qilishni, yani bir butun hamda alohida komponentlar boyicha ham va undagi kattakichik tabiiy geografik majmualar boyicha ham tadqiq qilishni taqozo etadi. Bu, oz navbatida, T ...

Botanik geografiya

Botanik geografiya, fitogeografiya - biogeografiyaning osimliklarning yer yuzida tarqalishi qonunlarini organadigan bolimi. Usimliklar geogr.si va usimliklar jamoalari geogr.sini oz ichiga oladi. B. g. har xil mintaqalarda osadigan osimliklarning xilmaxilligi, usimliklar qoplami va ularning geografik tarqalish qonuniyatlarini organadi. B.g. materiallari asosida Yer yuzidagi osimlik qoplamlari oblastlar, kichik oblastlar, provinsiyalar va yanada mayda botanikgeografik birliklarga bolinadi. Keyingi davrda B.g.da osimlik zaxiralarini va usimlik qoplami mahsuldorligini aniqlaydigan usullar ken ...

Amaliy geografiya

Amaliy geografiya – hozirgi zamon geografik tadqiqot yonalishlaridan biri. A.g. hududlar tabiiy sharoitlarini har xil amaliy maqsadlarda – yerdan qishloq xojaligida foydalanish, yol, shahar va sanoat inshootlari qurish odamlarning turmush sharoitlari va sogligiga mos kelish-kelmasligi nuqtai nazaridan organadi. A.g. tadqiqotlari uch asosiy yonalishda: agrogeografik, muhandislik-geografik va tibbiy-geografik yonalishlarda olib boriladi. Agrogeografik tadqiqotlar yerlarni sugorish yoki quritish, yaylov chorvachi-ligi, bahorikor dehqonchilik, tuproqni zararli tabiiy jarayonlar ta’siridan, suv ...

Tabiiy fanlar

Tabiiy fanlar fanning olamni u biror tabiiy qonunlarga boysunadi, deb qarovchi va uni ratsional organuvchi bolimlaridir. Tabiiy fanlar uslubiyati ijtimoiy va aniq fanlar uslubiyatidan farq qiladi. Tabiiy fanlar sirasiga astronomiya, fizika, geografiya, kimyo, biologiya kiradi.

Nikolay Andreyevich Kogay

Nikolay Andreyevich Koagy - tabiiy geograf, Ozbekistonda xizmat korsatgan fan arbobi, geografiya fanlari doktori, professor. Orta Osiyo Davlat universitetini tugatgan. Mehnat faoliyati shu universitetda otgan. Geografiya fakulteti dekani, tabiiy geogr. kafedrasi mudiri. Ilmiy faoliyati Orta Osiyo olkasi hududini regional tabiiy geografik rayonlashtirish, Ozbekiston hududini agroiqlimiy sharoitini aniqlash va rayonlashtirish masalalariga bagishlangan. Bir qancha harita va geografik atlaslarni nashr qilinishida qatnashgan. As: Turanskaya fiziko-geograficheskaya provinsiya, T., 1969; Agroklim ...

Achchi surilmasi

Achchi surilmasi – Ohangaron daryosi yuqori oqimining chap sohilida 1972-yil bahorida vujudga kelgan ulkan surilma. Sahni 8 km² bolgan 800 mln. m3 hajmdagi tog jinsi surila boshladi. Achchi surilmasining dastlabki belgilari 70-yillar avvalida namoyon bolgan. Mikrorelyefda eng kop jiddiy ozgarishlar 1973-yildan boshlangan. Surilma Teshiktosh shaharchasini, "Yerostigaz" stansiyasi va Angren shahar quyi qismini bosishi hamda Angren GRESga yeuv beruvchi kanalni tosib, komir havzasini yeuv ostida qoldirish xavfini tugdirdi. Surilma tezligi dastlab sutkasiga 1–2 mm, keyinroq 17 mm ga yetdi. Duny ...

Aerogeologik suratga olish

Aerogeologik syomka - foydali qazilmalarni qidirish usuli. Samolyot, er suniy yoldoshi yordamida er yuzini suratga olish yoki uning tuzil ishini bevosita kuzatishga asoslangan. Ax. ishlari 3 davrga bolinadi: tayyorgarlik, dala ishlari va laboratoriya ishlari. 1-davrda umumiy tayyorgarlikdan tashqari organilishi kerak bolgan joyning geologik syomkasi otkaziladi, er yuzasining tuzilishi, er yuziga chiqib qolgan tub jinslar qatlami, ularning yotish sharoitlari, er postida sodir bolgan darzliklar orni, intruziv va effuziv jinslarning tarqalishi hamda foydali qazilmalarning bor-yoqligi aniqlana ...

Aeroiqlimshunoslik

Aeroiqlimshunoslik – Iqlimshunoslikiing troposfera va quyi stratosfera dagi iqlim sharoitlarini organuvchi bolimi. Yer sirtining bevosita tasiri sezilmaydigan balandlikdagi qatlamdan erkin atm. boshlanadi. Aeroiqlimshunoslik iqlim, meteorologik elementlar – bosim, temperatura, namlik, radiasiya balansi va shamolning statistik korsatkichlari bilan ifodalanadi. Aeroiqlimshunoslikda shamol kuchayib, yonalishi turgunlashadi. Iqlim hosil qiluvchi asosiy jarayonlar issiqlik almashishi, namlik almashishi va atomning umumiy sirkulyasiyasidir. Aeroiqlimshunoslikdagi barcha meteorologik elementlarni ...

Afrika

Kattaligi jihatidan Osiyodan keyin 2-orinda. Maydoni 29.6 mln. km², orollari bilan 30.3 mln. km². Aholisi 720 mln. kishi 1995. Deyarli orta qismidan ekvator chizigi otgan. Shimolidan jan.ga tomon qariyb 8 ming km ga chozilgan. Shimoliy qismining eni 7500 km Almadi burnidan Xafun burnigacha. Janubiy qismining eni 3100 km. Shimolida Orta dengiz, garbda Atlantika okeani, sharqda Hind okeani va Qizil dengiz bilan oralgan. 120 km li Suvaysh boyni orkali Osiyo bilan tutashgan. Yevropadan Afrikani Gibraltar bogozi ajratib turadi eng tor joyi 13 km. Afrikaga bir necha orollar kiradi: sharqda Madag ...

Aholi hisobi

Aholi hisobi – tugilish, olish, turmush qurish va ajralishni qayd etish yoli bilan aholining soni va yosh-jinsiy tarkibidagi ozgarishlar haqida muntazam malumot toplash; Migratsiyani qayd etish ; aholini shaharlarda uy daftarlari va qishloq joylarda xojalik daftarlarida royxatga olib borish.

                                     

Gorgon tekisligi

Gorgon tekisligi - Kaspiyboyi pasttekisligining jan.sharqiy qismi. Erondagi Elbrus togi etagida. Uz. 80 km, eni 40 km gacha. Antropogen va dengiz qum-gil hamda delta-allyuvial yotqiziklaridan tuzilgan. Yaylov-shorxok tuproqlarda shorxok efemer osimliklar osadi. Tekislikning bir qismi ozlashtirilgan, ekin eqiladi.

                                     

Katarmal

Katarmal - u Hindistonda, Uttarakhandda, Almora rayonida, Kumaonda joylashgan qishloq. Katarmalda mashhur 9 asr Surya mabadi joylashgan. Bosh Surya mabadi yanida 44 Burhadita yoki Vraddhaditya nomli kichiroq mabad joylashgan.

                                     

Kilikiya darvozasi

Kilikiya darvozasi - Tavr toglaridan Turkiyaning janubiga otuvchi tog yolagi. Yolakni Chaqit daryosining tor kesma darasi vujudga keltirgan. Anadolu yassitogligini Chukurov pasttekisligi bilan birlashtiradi. Kilikiya dovonidan otgan shosse va temir yol Turkiyani Suriya bilan boglaydi.

                                     

Pshart tizmasi

Pshart tizmasi - Sharqiy Po mirdagi tog tizmasi. Murgob daryosining ong sohilida. Uz. 60 km, balandligi 5 ming m dan ziyod. Shim. yon bagrida muzliklar bor.

                                     

Shipka (choqqi)

Shipka - Yazgulom tizmasining jan. tarmogidagi choqqi. Bal. 6254 m. Choqqiga birinchi marta 1968 yilda bolgariyalik alpinistlar chiqqan. Bolgariyadagi Shipka dovoni nomi bilan atalgan.

                                     

Udipi

Udipi yoki Udupi - Hindistonda Vayshnava Hinduyilikning muqaddas shahri va Udipi darasi paytaxti. Udipida mashhur Krishna mabadi joylashgan. Udupida XIII asrning buyuk Hindistonlik avliyosi Acharya Madhva yashagan.